Gỗ trắc là một trong những loại gỗ quý được thợ chế tác binh khí nhắc đến nhiều nhất. Cầm trên tay một cây bokken hay côn làm từ gỗ trắc, bạn sẽ thấy ngay sự khác biệt về độ nặng và độ đầm. Chúng tôi làm việc với loại gỗ này nhiều năm và hiểu cả ưu lẫn nhược điểm của nó.
Bài viết này nói về đặc tính, độ cứng, độ bền, những điều cần cân nhắc khi chế tác và giá trị sưu tầm của gỗ trắc. Nếu bạn đang chọn gỗ cho binh khí đầu tiên, hãy đọc kèm bài cách chọn gỗ làm binh khí phù hợp mục đích.
Đặc tính gỗ trắc
Trắc là gỗ quý thuộc nhóm Dalbergia, mọc ở Đông Nam Á, trong đó có Việt Nam. Màu gỗ từ đỏ nâu đến nâu tím sẫm, vân mịn và có ánh nhẹ khi đánh dầu. Mùi gỗ hơi chua nhẹ khi mới cưa, đây là dấu hiệu nhận biết quen thuộc với thợ lâu năm.
Về phân loại thực vật, bạn có thể tham khảo trắc Dalbergia cochinchinensis trên Wikipedia. Loài này được bảo vệ ở nhiều nơi, nên nguồn gỗ hợp pháp luôn là yếu tố cần hỏi rõ khi mua.
Gỗ trắc đặc và nặng. Một thanh bokken bằng trắc thường nặng hơn đáng kể so với gỗ sồi cùng kích thước. Chính trọng lượng này tạo cảm giác đầm tay mà nhiều người yêu thích.
Độ cứng và độ bền
Độ cứng cao giúp binh khí gỗ trắc chống mòn và chịu va đập tốt. Bề mặt ít bị móp khi chạm mạnh, và vân gỗ giữ được vẻ đẹp theo thời gian. Với cây kiếm trưng bày, đây là ưu điểm rất lớn.
Đổi lại, gỗ cứng cũng giòn hơn gỗ dẻo nếu thớ không thẳng. Khi bị đập ngang mạnh, trắc có thể nứt dọc thay vì uốn rồi hồi lại như gỗ sồi. Vì vậy chọn phôi có thớ thẳng và ít mắt là bước quan trọng nhất.
Gỗ trắc cần được phơi khô thật kỹ trước khi chế tác. Gỗ còn ẩm sẽ co ngót và nứt sau vài tháng sử dụng. Thợ thường để phôi nằm nhiều tháng đến nhiều năm trong chỗ khô thoáng trước khi đụng đến dao.
Ưu nhược điểm khi làm binh khí
Ưu điểm đầu tiên là độ bền. Binh khí trắc dùng đúng cách có thể theo người tập hàng chục năm. Ưu điểm thứ hai là vẻ ngoài sang trọng, nên nó cũng được chọn làm quà tặng hay sưu tầm.
Nhược điểm lớn nhất là trọng lượng. Người mới tập có thể thấy mỏi tay sau vài chục nhát. Giá thành cao hơn gỗ thường cũng là điều cần tính, vì nguồn gỗ ngày càng hạn chế.
Một nhược điểm khác là gia công khó hơn. Gỗ cứng làm mòn dụng cụ nhanh và đòi hỏi thợ có tay nghề. Chúng tôi thường phải mài dao thường xuyên hơn khi làm việc với trắc so với các loại gỗ khác.
Khi so sánh với gỗ cùng nhóm, bạn có thể đọc thêm về gỗ cẩm lai trong chế tác binh khí tập võ để thấy sự khác biệt về màu và độ nặng.
Giá trị sưu tầm
Một cây kiếm gỗ trắc đẹp thường được giữ như vật trang trí. Màu đỏ thẫm lên nước theo năm tháng, cho cảm giác ấm và sâu. Những người chơi gỗ quý hay tìm kiếm các món có vân độc đáo, nhất là dạng vân bông hay vân mây.
Để giữ giá trị lâu dài, hãy bảo quản gỗ đúng cách. Tránh nắng gắt, tránh nơi quá ẩm và lau dầu mỏng định kỳ. Kèm theo đó, một chiếc giá đỡ phù hợp giúp kiếm không bị cong vênh theo thời gian.
Các sản phẩm làm từ gỗ quý được chúng tôi tổng hợp tại trang sản phẩm. Nếu có nhu cầu đặt riêng, bạn có thể trao đổi trước để chọn phôi và kích thước phù hợp.
Cách nhận biết gỗ trắc thật
Thị trường có nhiều gỗ nhuộm màu giả trắc. Cách đơn giản là xem mặt cắt mới: gỗ trắc thật có màu đỏ nâu đến tím sẫm đồng đều xuyên qua thân gỗ, không chỉ ở lớp ngoài. Gỗ nhuộm thường chỉ có màu ở bề mặt, bên trong nhạt hơn nhiều.
Bạn cũng có thể cầm thử để cảm nhận trọng lượng. Trắc thật nặng tay so với kích thước, trong khi gỗ giả thường nhẹ hơn rõ rệt. Cân thử một thanh gỗ quen thuộc để so sánh là cách thực tế.
Thêm vào đó, mùi gỗ cũng là gợi ý. Trắc có mùi hơi chua nhẹ đặc trưng, khác với mùi hắc của gỗ nhuộm. Tuy vậy, đừng chỉ dựa vào một dấu hiệu.
Điều an toàn nhất là mua từ nơi có nguồn gốc rõ ràng và sẵn sàng giải thích về phôi gỗ. Hãy hỏi về xuất xứ và cách xử lý gỗ trước khi mua.
Gỗ trắc đẹp, bền và nặng. Nếu bạn thích cảm giác đầm tay và có thời gian chăm sóc, đó là lựa chọn rất đáng cân nhắc. Còn nếu mới bắt đầu, hãy thử các loại nhẹ hơn trước rồi chuyển dần.
