Tonfa là cặp gậy gỗ có tay cầm gắn ngang gần một đầu, cầm trong tay và xoay quanh trục. Nhìn thoáng qua, nhiều người nghĩ đó chỉ là cây gậy gập khúc. Khi cầm lên và thử xoay, bạn mới hiểu vì sao nó đòi hỏi cả sự khéo léo lẫn kiên nhẫn.
Chúng tôi chế tác tonfa khá thường xuyên cho các câu lạc bộ võ thuật. Bài này chia sẻ lịch sử ngắn gọn, cách cầm, những bài tập đầu tiên và vài lưu ý để bạn tập an toàn.
Tonfa là gì
Tonfa thường dài từ 40 đến 55 cm, tay cầm dài chừng 10 cm gắn vuông góc, cách một đầu khoảng một phần ba chiều dài. Người tập dùng một cặp, mỗi tay một chiếc. Phần thân dài áp sát cẳng tay khi đỡ đòn, còn tay cầm cho phép xoay thân gậy rất nhanh.
Gỗ làm tonfa phải chịu được va chạm liên tục. Các loại gỗ cứng như sồi, căm xe hay trắc thường được ưu tiên. Gỗ yếu có thể nứt ở chỗ khoan lỗ gắn tay cầm, vốn là điểm chịu lực lớn nhất.
Nguồn gốc và lịch sử
Tonfa gắn liền với võ thuật Okinawa, nơi nó được xếp vào nhóm kobudo, tức các binh khí cổ truyền. Có giả thuyết cho rằng nó bắt nguồn từ tay quay của cối xay, nhưng chưa có kết luận chắc chắn. Chúng tôi chỉ nêu như một cách giải thích được nhiều người nhắc tới.
Về sau, tonfa được các lực lượng thực thi pháp luật ở nhiều nước biến đổi thành gậy tay cầm bên hông. Điều thú vị là nguyên lý xoay quanh tay cầm vẫn giữ nguyên. Bạn có thể đọc thêm về tonfa trên Wikipedia để thấy các biến thể.
Cách cầm và kỹ thuật cơ bản
Cách cầm chuẩn là nắm tay cầm bằng bàn tay, thân gậy áp sát mặt trong cẳng tay. Phần đầu gậy nhô ra khỏi nắm tay một chút để làm điểm tựa. Ở tư thế này, tonfa như một tấm khiên nối dài của cẳng tay.
Bài tập đầu tiên là xoay cổ tay để đưa gậy từ vị trí áp tay sang vị trí cầm ngược. Động tác nhẹ, chậm và nên lặp lại hàng chục lần mỗi buổi. Nhịp xoay đều mới là điều cần đạt, tốc độ sẽ đến sau.
Tiếp theo là các động tác đỡ: đỡ thấp, đỡ cao, đỡ hai bên bằng hai tonfa. Mỗi động tác kết thúc bằng một cú đánh ngắn hoặc một cú xoay bật mũi gậy ra. Đừng vội ghép động tác, vì phần nối giữa hai kỹ thuật là chỗ dễ sai nhất.
Khi đã quen, người tập thường kết hợp với các thế bộ như tấn, chuyển bước và xoay người. Lúc ấy tonfa không còn là dụng cụ riêng lẻ mà trở thành một phần của toàn bộ bài quyền. Đây cũng là lúc bạn cần thầy hướng dẫn để chỉnh từng chi tiết nhỏ.
Lưu ý an toàn
Lỗi thường gặp nhất là nắm tay cầm quá lỏng khiến gậy văng ra khi xoay nhanh. Vì vậy hãy luyện chậm và nắm chắc ở giai đoạn đầu. Bên cạnh đó, luôn tập ở nơi rộng, không người đứng gần.
Kiểm tra mối nối tay cầm trước mỗi buổi. Nếu có vết nứt nhỏ hoặc tay cầm lỏng, đừng tập tiếp. Một chiếc tonfa gãy khi đang xoay có thể gây chấn thương nặng hơn bạn tưởng.
Với người mới, nên dùng tonfa gỗ nhẹ, bo tròn đầu và nhẵn bề mặt. Khi cầm thử, bạn cần cảm thấy bàn tay ôm trọn tay cầm mà không bị cấn. Kích thước tay cầm vừa tay quan trọng không kém chiều dài thân gậy.
Về pháp lý, việc mang tonfa ở nơi công cộng có thể bị hạn chế tùy quy định. Hãy tìm hiểu kỹ và dùng nó như dụng cụ tập luyện. Bài kubotan: công cụ tự vệ nhỏ gọn cũng đề cập tới vấn đề tương tự với một dụng cụ nhỏ hơn.
Chọn tonfa phù hợp
Hãy đo chiều dài từ khuỷu tay đến nắm tay đang cầm rồi cộng thêm vài centimet. Đó là chiều dài thân gậy tham khảo. Nếu gậy quá dài, đầu gậy sẽ chạm vai hoặc khuỷu khi xoay, còn quá ngắn thì mất tác dụng đỡ đòn.
Cũng như đoản côn, chất liệu quyết định cảm giác tay. Bạn có thể so sánh với đoản côn: vũ khí ngắn gọn và linh hoạt để hiểu vì sao gỗ cứng và nhẹ lại được ưa chuộng khi tập nhiều. Các mẫu tonfa hiện có được tổng hợp tại trang sản phẩm.
Chăm sóc tonfa sau buổi tập
Tonfa là cặp dụng cụ chịu lực xoay lớn ở chỗ tay cầm. Sau mỗi buổi tập, hãy kiểm tra mối nối, lau mồ hôi trên thân gỗ rồi cất ở nơi khô thoáng. Đừng để tonfa trong túi kín lâu ngày, vì hơi ẩm làm gỗ nở và nứt.
Mỗi vài tháng, bôi một lớp dầu mỏng lên thân và tay cầm. Lớp dầu giúp gỗ bền hơn và tay cầm bớt trơn khi đổ mồ hôi. Nếu thấy bề mặt xơ, hãy mài nhẹ bằng giấy nhám mịn trước khi lên dầu.
Khi cất, đặt hai chiếc song song và tránh chồng đè lên nhau. Các điểm tựa bằng vải mềm giúp bảo vệ lớp hoàn thiện. Một giá treo tường đơn giản cũng là cách gọn gàng cho phòng tập.
Tonfa không phải dụng cụ dễ chinh phục trong một vài buổi. Nhưng khi đã quen, nó mở ra một thế giới kỹ thuật phong phú. Chọn đúng gậy, tập đều và giữ an toàn là cách đúng để bắt đầu.
